سفارش تبلیغ
صبا

نمایش تصویر در وضیعت عادی

تازه‌ترین مطالب

مطالب آرشیوی

مطالب برگزیده

مطالب دانلودی

مستشرقان و تاریخگذاری روایات
انکار عصمت اهل بیت(ع) از سوی خصم و نقد آن
مواجهه چماق گونه با نظریات علمی
پاسخ به اتهام تفسیر آیه خمس موافق نظر اهل سنت
پاسخ به اتهاماتی کهنه(3)
پاسخ به اتهاماتی کهنه(2)
پاسخ به اتهاماتی کهنه(1)
عشق الهی
پاسخ به شبهات دینی و مذهبی
گفت و گو با دکتر نکونام درباره تفسیر سه لایه ای قرآن کریم(2)ـ
گفت و گو با دکتر نکونام درباره تفسیر سه لایه ای قرآن کریم(1)ـ
پاسخ نقد همکار محترم دکتر مؤدب بر نظریه تفسیر سه لایه ای
گزارش نشست عمومی «قرآن، کلام خدا یا رویای نبی؟»
«درآمدی بر معناشناسی قرآن»؛ سرآغازی بر تنقیح مباحث بنیادی معناشن
نقد دکتر مؤدب بر نظریه تفسیر سه لایه ای قرآن کریم
[همه عناوین(416)][عناوین آرشیوشده]

سوابق علمی
عقاید دینی
عقاید مذهبی
اخلاقی و اجتماعی
زن در قرآن
وحی
خاستگاه فرهنگی قرآن
جغرافیای قرآن
ترجمه قرآن
تفسیر به رأی
قرآن و عرفان
قرآن و خاورشناسان
اخبار قرآنی و حدیثی
مطالب قرآنی و حدیثی
غلو و غالیان
فضای نزول قرآن
معناشناسی قرآن
تفسیر تاریخی قرآن
اعجاز قرآن
جمع و تدوین مصحف
نزول قرآن
ترتیب نزول قرآن
تاریخ گذاری قرآن
ناسخ و منسوخ
ظاهر و باطن و تأویل
محکم و متشابه
علم تفسیر
تفسیر آیات
قرآن و علوم انسانی
آسیب شناسی پژوهش در علوم قرآنی
روش شناسی پژوهش در علوم قرآنی
بایسته‌های پژوهش در علوم قرآنی
چکیده پایان نامه های قرآنی و حدیثی
نظریه پردازی، نوآوری و نقد
نظریه عرفی بودن زبان قرآن
نظریه خطابه ای بودن قرآن
نظریه گفتاری بودن قرآن
نقد نظریه ابوزید درباره گفتاری بودن قرآن
نقد نظریه رؤیاهای رسولانه دکتر سروش
نظریه عرب حجاز بودن مخاطبان قرآن
نظریه ترجیح تفسیر به ترتیب نزول
نقد نظریه زبان خاص داشتن قرآن
مباحث حدیثی
ماجرای گروه اینترنتی قرآن دانشجو
ماجرای غصب طرح های تحقیق
ماجرای محاکمه
تفسیر آیه اذ ابتلی
تفسیر آیة الکرسی
صنفی دانشگاهی

مقالات شخصی در پایگاه مجلات تخصصی
مقالات شخصی در پرتال جامع علوم انسانی
مقالات شخصی در سایت مگ ایران
* چکیده هزاران پایان نامه های قرآنی
بایسته های قرآنی و حدیثی برای پایان نامه
روش طراحی طرح تحقیق پایان نامه ها و رساله ها
مراحل انتخاب موضوع پایان نامه
 راهنمایی موضوعات پایان نامه ها
روش تحقیق در تاریخ گذاری سوره های قرآن
روش تحقیق در معناشناسی مفردات قرآن
 گروه علمی - پژوهشی قرآن دانشجو
گزارش و تحلیل چند فراگیری معجزه آسای قرآن
من شیعه ام
دین و مذهب من
اغراق گویی، ریشه دین گریزی
خشونت ورزی ریشه دین گریزی
اصالت ما، ایرانیت یا اسلامیت و تشیع
پیامبر(ص) و دغدغه جانشینی
موضع گیری سیاسی فاطمه(س)، برهان قاطع حقانیت امامت امام علی(ع)ـ
عصمت پیامبر(ص) و اهل بیت(ع)
ماهیت توسل و شفاعت
گریه و لباس سیاه برای امام حسین(ع)
اخلاقی بودن نظریه ولایت فقیه
درس آموزی از حادثه ها
اخلاق اسلامی در نقد علمی
 نقد علمی یا محاکمه عالم
 متن دفاعیه ماجرای محاکمه
دیدار حضرت آیت الله العظمی مکارم دام ظله
شهادت نامه بیش از 40 تن از اعضای قرآن دانشجو
 ماجرای عبرت آموز محاکمه اینجانب
گناهان کبیره در ماجرای پرونده سازی محاکمه
استشهاد آری، استشمام هرگز
حساسیت های مخالفان در زمینه نظریات اینجانب
حرمت نقض مقررات دولتی در محیط علمی
داستان عجیب غصب طرح های تحقیق
مظلومیت روشنفکران دینی
حقانیت دین از دو منظر
گفتگویی با یک بی خدا درباره خدا و دین
پاسخ به شبهات دینی یک دانشجوی علوم قرآنی(با اکسپلورر باز شود)ـ
پاسخ به شبهات دینی یک دختر ایرانی مقیم خارج(با اکسپلورر باز شود)

راهنمای پزشکی خام گیاه خواران [38]
دانلود امکانات الکترونیکی در تحقیقات [241]
دانلود مستشرقان و تاریخ گذاری قرآن، اسکندرلو [167]
دانلود درآمدی بر تاریخ گذاری قرآن، نکونام [216]
دانلود پژوهشی در مصحف امام علی، نکونام [207]
دانلود نرم افزار مژده(متن و شرح کتاب مقدس) [290]
دانلود لیست پایان نامه های دینی و قرآنی [694]
دانلود خلاصه 2100 پایان نامه های قرآنی [606]
درآمدی بر معناشناسی قرآن [56]
دانلود نرم افزار تنزیل قرآن [250]
دانلود نرم افزار کتاب مقدس «مهر» [174]
دانلود نرم افزار جامع یهودپژوهی [240]
دانلود قرآن به ترتیب نزول طبق روایات مشهور [340]
دانلود تاریخ تفسیر دکتر پاکتچی [269]
دانلود متن کتاب مقدس(عهدین، انجیل برنابا) [480]
[آرشیو(15)]

 

  نیازهای پژوهشی در حوزه علوم و معارف قرآن

 

 

مطالبی که در این نوشتار انعکاس یافته، شامل سه قسمت مفاهیم بنیادی، انواع و طبقه بندی نیازها برای نظریه پردازی، نوآوری و نقد در زمینه علوم و معارف قرآن است.

 

1. مفاهیم بنیادی

برخی از مهمترین مفاهیم اساسی در زمینه بایستههای نظریه پردازی و نوآوری و نقد در حوزه علوم قرآنی به قراری است که اینک بیان می شود:

الف. نظریه پردازی: در تعریف آن آمده است: «ارایه نظریه علمی جدید که محصول مطالعه و پژوهش روشمند و برخوردار از وجاهت و سطح علمی بوده، دارای مبانی، فرضیه و دلایل کافی و ساختار علمی منطقی باشد»(آیین نامه برگزاری کرسی های نوآوری و نظریه پردازی، ماده1).

ب. نوآوری: در تعریف نوآوری آمده است: «نوآوری به ارایه روشمند هرگونه نظریه، دیدگاه، رویکرد و بحث علمی جدید در ساحات و سطوح مختلف اطلاق می شود».(همان).

تبصره: اگر چه درباره نوآوری و نظریه پردازی ابهاماتی وجود دارد؛ اما احساس عمومی این است که نوآوری مثل بیان این گزاره است که مراد از «لایمسه الا المطهرون» این است که جز فرشتگان به وحی دسترسی ندارند؛ اما نظریه مانند بیان این گزاره است که معنای هر واژه و تعبیر قرآنی عبارت معنایی است که معهود عرب حجاز عصر نزول بوده است.

با توجه به این دو مثال به نظر می رسد، اشتراکات و تفاوت های آن دو از این قرار است:

نظریه و نوآوری در این جهات با هم اشتراک دارند:

اولاً، هر دو نوآوری اند و پیش تر از سوی کسی مطرح نشده اند.

ثانیاً، هر دو بر ادله ای مبتنی است.

 ثالثاً، هر دو پیش فرض هایی دارد.

رابعاً، هر دو نتایجی دارد.

خامساً، تحقیق در هر دو روشمند است: از مواجهه با مسئله و بیان فرضیه و گردآوری اطلاعات و پردازش آنها شروع می شود و به یک گزاره علمی منتهی می گردد.

مهم ترین تفاوتی که میان نظریه و نوآوری وجود دارد، این است که نوآوری کم دامنه، اما نظریه پردامنه است. به این ترتیب نوآری از این جهت یک نمونه و مصداقی از نمونه ها و مصادیقی است که یک نظریه در تفسیر آنها بیان شده است.

ج. نقد: در تعریف آن آمده است: «نقد استقصاء مستدل، متقن و مستند مجموعه محاسن و معایب یک مکتب، نظریه و نظر یا اثر علمی در مسیر ابطال یا تکمیل آن با رعایت ادبیات رشته علمی مربوط و منطق و اخلاق نقد که از چارچوب نظری و ساختار علمی روشن برخوردار باشد»(همان).

د. علوم قرآنی: مراد از علوم قرآنی هر علمى است که موضوع آن خصوص قرآن یا اجزا و یا متعلقات آن است؛ مانند تاریخ قرآن، اخلاق در قرآن، اسباب نزول و مانند آنها. به این ترتیب مطلق تاریخ یا اخلاق به جهت آن که موضوع‏ آنها اعم از قرآن است، جزو علوم قرآنی دانسته نمى‏شود.

 

2. انواع نظریه پردازی، نوآوری و نقد

مهم ترین موارد نظریه پردازی، نوآوری نقد به این قرار است:

الف. بنیادى: غرض از بنیادى‏ آن است که نتایج آن به جنبه نظری دارد و به گسترش مرزهاى دانش می انجامد؛ نظیر عرفی بودن زبان قرآن، موافق نزول بودن ترتیب آیات در سوره ها، عرب عصر نزول بودن مخاطبان قرآن.

ب. کاربردى: مراد از کاربردى آن است که نتایج آن جنبه عملی و اجرایی دارد و به بهینه ساختن وضعیت چیزى کمک کند؛ نظیر: تأثیر آواى قرآن کریم بر کاهش درد بیماران بعد از اعمال جراحى‏ شکم، ارزیابى میهمانى در جامعه کنونى از دیدگاه قرآن و حدیث، علل انحرافات جنسى در بین جوانان.

ج. تطبیقی: مقصود از تطبیقی آن است که دو چیز اعم از مکتب، اثر، شخصیت، نظریه، واقعه و جز آنها با هم مقایسه شوند و جهات اشتراک و افتراق آنها احصاء و تجزیه و تحلیل گردد و آن اقسام دارد که برخی از مهم ترین آنها عبارت اند از:

میان رشته ای (ناظر به موضوعات مشترک میان قرآن و علوم)، مانند: طمأنینه در قرآن و روان شناسی؛ و تاریخی (بررسی تاریخی یک موضوع یا نظریه در بستر تاریخی)؛ نظیر: پیشینه تاریخی تأویل قرآن.  

د. نقدی: چنان که آمد، منظور از نقد آن است که محاسن و معایب یک مکتب، اثر، شخصیت، نظریه، واقعه و جز آنها احصاء و تجزیه و تحلیل گردد. ردّ شبهات را می توان ذیل این قسم قرار داد

 

3. طبقه بندی نیازهای حوزه های نظریه پردازی، نوآوری و نقد

مهم ترین نیازها در زمینه علوم و معارف قرآن از این قرار است:

 

3. 1. بنیادی: برخی از مهم ترین بخش های حوزه بنیادی از این قرار است:

الف. روش تحقیق در علوم قرآن: در حوزه روش تحقیق قرآن چندان پژوهش در خوری نشده است و برخی از مهم ترین نیازها در این زمینه عبارت اند از: روش کاربردی کردن معارف قرآنی، روش تحقیق کاربردی در در زمینه معارف قرآنی، روش تحقیق تطبیقی و مقایسه ای در زمینه علوم و معارف قرآن، بررسی روش های تحقیق خاورشناسان در زمینه قرآن.

ب. علوم قرآن: در حوزه علوم قرآن بسیاری از موضوعات کهن هست که همچنان محل بحث و نزاع علمی است؛ نظیر: اعجاز قرآن، تحریف قرآن، بطون قرآن، ناسخ و منسوخ قرآن، حجیت ظواهر قرآن، ترجمه قرآن.

ج. تاریخ علوم قرآن: بررسی تاریخ هر علمی کاشف بسیاری از حقایق مغفول است. در تاریخ یک علم این موضوعات مطرح است: بررسى تاریخى تعریف علم و مهم‏ترین مباحث آن، معرفى تفصیلى اولین و مهم‏ترین آثار به ترتیب تاریخى، تعریف مهم‏ترین مصطلحات علم به ترتیب تاریخى، بررسى تاریخى طبقه‏بندى علم، بررسى تاریخى شاخه‏هاى علم. نظیر: تاریخ علم عدم تحریف قرآن؛ تاریخ علم اسباب نزول؛ تاریخ علم ناسخ و منسوخ؛ تاریخ امثال قرآن؛ تاریخ قصص قرآن؛ تاریخ علم اسباب نزول قرآن؛ تاریخ علم غریب قرآن؛ تاریخ علم محکم و متشابه؛ تاریخ علم تأویل قرآن؛ تاریخ علم ظاهر و باطن قرآن؛ تاریخ علم تجوید قرآن؛ تاریخ علم رسم القرآن.

د. معارف قرآن: این حوزه شامل هر موضوعی که بتوان آیاتی را درباره اش یافت، فرا می گیرد؛ مانند: زن در قرآن، انسان در قرآن. بسیاری از نیازهایی که در ادامه یاد می شود، زیر مجموعه همین حوزه است؛ اما نظر به اهمیت آنها به طور مستقل می آید.  

هـ. تاریخ‏گذارى قرآن: مراد از تاریخ­گذاری تعیین تاریخ نزول است و آن یا در خصوص یک سورة کامل است و یا در خصوص آیه یا آیاتی خاص. بایسته­های پیشنهادی: سوره‏هاى مکى، تاریخ گذاری سوره بقره، تاریخ گذاری سوره آل عمران، تاریخ گذاری سوره توبه، تاریخ‏گذارى آیات ولایت، تاریخ‏گذارى آیات صلاة، تاریخ‏گذارى آیه مباهله، تاریخ‏گذارى آیه تطهیر، تاریخ‏گذارى آیات زکات، تاریخ‏گذارى آیات ناسخ و منسوخ‏.

و. قرآن و جاهلیت: نظر به این که قرآن به زبان و فرهنگ عرب عصر نزول سخن گفته است، دانش ها و عناصر فرهنگی و جغرافیایی آنان در آیات قرآن بازتاب یافته است. بررسی هریک از دانش ها و عناصر فرهنگی و جغرافیایی به شناخت بهتر آموزه های قرآنی کمک می کند؛ نظیر: نجوم جاهلی در قرآن؛ جغرافیای انسانی در قرآن؛ جغرافیای گیاهی در قرآن؛ جغرافیای جانوری در قرآن؛ جغرافیای طبیعی در قرآن؛ جغرافیای تاریخی در قرآن؛ سنن سیاسی در قرآن؛ سنن نظامی در قرآن؛ سنن اقتصادی در قرآن.

ز. قرآن و شبهات: قرآن و شبهات خاورشناسان، قرآن و شبهات وهابیان، قرآن و شبهات قرآنیان.

ح. قرآن و مباحث جدید: بسیاری از موضوعات هست که در قرآن در خصوص آنها به صراحت سخنی نرفته است؛ اما می توان دیدگاه قرآن درباره آنها استخراج و استنباط کرد. تحقیق در زمینه این موضوعات دشوارتر از موضوعاتی است که در قرآن به صراحت از آنها سخن گفته شده است. راه تحقیق این موضوعات در قرآن این است که نخست، تمام ابعاد و اجزاء و جزئیات موضوع شکافته شود و مجهولات و سؤالات مربوط به آنها معین گردد و آنگاه کلیدواژه هایی که می تواند محقق را به آیات مربوط راهنمایی کند، معین شود و آن آیات گردآوری و پاسخ مجهولات و سؤالات با تأمل بر روی آنها استنباط گردد. این حوزه شامل استنباط نظر قرآن درباره مباحث جدید و یا تعارض ظاهری قرآن با این مباحث می شود؛ نظیر: قرآن و مدرنیته(تجدد)، قرآن و هرمنوتیک، زبان قرآن، تاریخ گذاری قرآن، معناشناسی قرآن، تفسیر تاریخی یا ترتیب نزولی قرآن، مردم­سالاری در قرآن؛ تحزّب در قرآن؛ انتخابات در قرآن؛ مشاوره در قرآن؛ ولایت فقیه در قرآن؛ مدرنیته در قرآن؛ سکولاریسم در قرآن؛ پلورالیسم در قرآن؛ آزادی در قرآن؛ بانک­داری در قرآن؛ بیمه در قرآن؛ شبیه سازی در قرآن.

ط. معناشناسى واژگان قرآن: مراد از معناشناسی واژگان قرآن عبارت شناخت معنای تاریخی و توصیفی آنهاست. برخی از واژگانی که کاربرد قابل ملاحظه ای در قرآن دارند و می تواند مورد پژوهش قرار گیرد، از این قرار است: آیه، ارض، اسلام، اللَّه، امت، امر، ایمان، بینه، تقوا، توکل، حق، حکم، خیر، دنیا، دین، ذکر، ذنب، ربّ، رحمت، رسول، سبیل، سماء، شرک، شیطان، صدق، صلح، ضلالت، ظلم، عبادت، عذاب، علم، عمل، فسق، فضیلت، قرآن، قلب، قوم، کتاب، کذب، کفر، مثل، مشیت، مغفرت، موت، ناس، نبى، نذیر، نزول، نعمت، نفس، نور، ولى، هدایت، یوم.

 

3. 2. تطبیقی

برخی از موضوعات و مسائل هست که در دو چند رشته یا مقطع تاریخی مورد بحث قرار گرفته اند. بررسی جهات اشتراک و افتراق آنها و یا تأثیر و تأثر آنها می تواند به تولید دانش و نوآوری بیانجامد. مهم ترین بخش های این حوزه از این قرار است:

الف. قرآن و ادیان: قرآن و نسخ شریعت ها، قرآن و تعامل با ادیان، قرآن و عهدین، قرآن و اوستا، قرآن و اپانیشادها، آفرینش جهان در قرآن و عهدین؛ اخلاق در قرآن و عهدین؛ انفاق در قرآن و عهدین؛ جن در قرآن و عهدین؛ جهاد در قرآن و عهدین؛ حکومت در قرآن و عهدین؛ خدا در قرآن و عهدین؛ دعا در قرآن و عهدین؛ دنیا در قرآن و عهدین؛ رجعت در قرآن و عهدین؛ روح در قرآن و عهدین؛ سعادت و شقاوت در قرآن و عهدین؛ فرشتگان در قرآن و عهدین؛ گناه در قرآن و عهدین؛ محبت در قرآن و عهدین؛ معاد در قرآن و عهدین؛ نماز در قرآن و عهدین؛ تأویل متشابهات در اسلام و یهود و مسیحیت؛ عبادت در قرآن و عهدین؛ معجزه در قرآن و عهدین؛ ذکر در قرآن و عهدین؛ حجاب در قرآن و عهدین؛ جنگ و صلح در قرآن و عهدین؛ مبدأ و معاد در قرآن و اوستا؛ ابلیس در قرآن و اوستا.

ب. قرآن و شیعه و سنی: میان شیعه و اهل سنت در بسیاری از جهات تاریخی، کلامی و فقهی اختلاف نظر وجود دارد و در بسیاری از جهات نیز اتفاق نظر. مقایسه موضوعات قرآنی میان منابع شیعی و سنی ارزشمند است. گاهی نیز مفسران شیعی و سنی از تفاسیر یکدیگر بهره برداری کرده یا دیدگاه های یکدیگر را به نقد کشیده اند. بررسی تطبیقی میان آنها دستاوردهای نوی به همراه دارد؛ نظیر: اسرائیلیات در تفاسیر شیعه و سنى؛ بررسى تطبیقى روایات تفسیرى شیعه و سنى؛ بررسى مقایسه‏اى مباحث اجتماعى المیزان و المنار؛ بررسی تطبیقی تبیان شیخ طوسی و جامع البیان طبری.

ج. تأثیرات عصرى در تفاسیر: مفسران در تفسیر قرآن بسیار متأثر در دانش ها و مقتضیات عصر خود بوده اند. شناخت دانش ها و متقضیات عصر مفسر و میزان تأثیرپذیری او در تفسیر قرآن مفید به نظر می رسد؛ نظیر: تأثیرات عصرى در تفسیر تبیان؛ تأثیرات عصرى در تفسیر المنار؛ تأثیرات عصرى در تفسیر جواهر القرآن.

د. قرآن و علوم قدیم: در علوم قدیم نظیر کلام، فلسفه، عرفان، فقه، اصول فقه، نحو و بلاغت برخی موضوعاتی که در قرآن نیز آمده، بحث شده است؛ نظیر: سعادت انسان از نگاه قرآن و فلسفه؛ سوگند در قرآن و شعر جاهلى؛ حروف مقطعه و علم الحروف؛ کرامت در قرآن و عرفان؛ زهد در قرآن و حدیث و تصوف.

هـ. قرآن و علوم جدید: برخی بر این باورند که در آیات قرآن از پاره ای از حقایق علمی معاصر سخن رفته است و بنابراین از حقایقی سخن گفته شده است که عرب عصر نزول به آنها آگاه نبوده و انسان معاصر بر اثر پیشرفت علوم به فهم آنها نائل آمده است. البته در مقابل نیز برخی بر این باورند که پاره ای از آیات قرآن با دستاوردهای علمی معاصر سازگاری ندارد؛ به همین روی اثبات یا رد چنین دیدگاه هایی در گرو بررسی تطبیقی علوم جدید و آیات مربوط است؛ نظیر: قرآن و نجوم معاصر؛ قرآن و زیست‏شناسى؛ قرآن و جامعه‏شناسى؛ قرآن و زمین­شناسی؛ قرآن و روان شناسی؛ قرآن و حقوق؛ قرآن و اقتصاد؛ قرآن و علوم سیاسی؛ جوان در قرآن و حدیث و روان‏شناسى؛ جهان در قرآن و علم؛ مردم سالارى در قرآن و غرب؛ قرآن و سکولاریسم؛ گریه در آیات و روایات و روان‏شناسى؛ بهداشت در قرآن و حدیث و پزشکى؛ نظم در قرآن و حدیث و مدیریت؛ هجرت در در قرآن و حدیث و جامعه‏شناسى؛ تمدن در قرآن و حدیث و جامعه‏شناسى.

 

3. 3. کاربردی

در این حوزه لازم است گردآورى اطلاعات براى تبیین موضوع به روش میدانى و گردآورى اطلاعات به منظور ارزیانى و ارایه راه­حل‏ها به شیوه کتابخانه‏اى باشد.

این حوزه به واقع زیرمجموعه حوزه معارف قرآن تلقی می شود که نظر به اهمیتش به طور مستقل مطرح می گردد. بایسته­های پیشنهادی، نظیر: رسم عزادارى ائمه(ع)؛ رسم پوشش؛ رسم سیاحت و گردش؛ اخلاق مطبوعاتى؛ رسم ورزش؛ رسم تبلیغ دین؛ رسم دعا؛ رسم زیارت؛ فعالیت سیاسى؛ رسم تحزّب؛ خرافات؛ مدگرایى؛ اخلاق شهروندى؛ اوقات فراغت؛ استبداد سیاسی؛ نوگرایى در زندگی؛ سرگرمى، کاربردی کردن قرآن، قرآن و جوانان، قرآن و مطبوعات، قرآن و خانواده، قرآن و بهداشت، قرآن و محیط زیست، قرآن و آشوب های اجتماعی، قرآن و تهاجم فرهنگی، قرآن و تجمل، قرآن و مدگرایی


 
   نویسنده:   جعفر نکونام

نظرهای شما ( )

 (چهارشنبه 88 بهمن 21 ساعت 4:59 عصر)

 

  بایسته قرآنی و حدیثی

 

 

 دکتر نکونام: فلسفه این نشست ایجاد آمادگی برای دانشجویان جهت انتخاب موضوعات پایان‏نامه‏های خود با توجه به الزامی بودن اهتمام به آن برابر آیین‏نامه کارشناسی ارشد در فاصله ترم دوم و قبل شروع ترم سوم است. شایان ذکر است که هرچند سعی می‏شود، موضوعاتی که در این نشست عرضه می‏شود، جدید و تحقیق نشده باشد، ولی الزاماً چنین نیست؛ از این رو باید دانشجویان موضوعات عرضه شده را خود مورد بررسی و جستجو قرار دهند و نو بودن آنها را خود احراز کنند.

 موضوعاتی که در خور تحقیق به نظر می‏رسد، به این شرح است:

 در حوزه مسئله‏پژوهی(پاسخ به سئوالات مشخص پاسخ نیافته یا پاسخ منقح‏نیافته):

1. شیوه‏های مفهوم‏گیری از آیات قرآن(راه‏های کشف لوازم، نمونه‏های معنای لازم بین به معنای اخص، نمونه‏های بین به معنای اعم و نمونه‏های غیر بین)، 2. تناسب موقعیتی آیات)عدم انحصار تناسب به تناسب سیاقی، تفسیر آیات ناهماهنگ با سیاق مانند آیات اقرا، اکمال دین، تبلیغ و تطهیر با توجه به تناسب موقعیتی قرآن، دلایل و شواهد بر وجود تناسب موقعیتی در آیات)، 3. نقد نظریه اعجاز علمی( نقد این تلقی که در قرآن آیاتی وجود دارد که مردم عصر نزول به درستی آنها را نمی‏فهمیدند و بشر بر اثر پیشرفت دانش توانسته است، به معنای درست آنها پی ببرد: بیان لوازم باطل این نظریه، آیات علمی ادعایی و تفسیر صحیح آنها)، 5. توقیف و اجتهاد در قرآن(میزان الهی و بشری بودن قرآن در ابعاد رسم الخط، زبان قرآن، اسامی سوره‏ها، اختلاف قرائات، ترتیب آیات و سور)، 6. نقد نظریه عدم ترادف در قرآن( نقد این نظر که هیچ لفظی در قرآن در معنای لفظی دیگر به کار نرفته است)، 7. نقد نظریه نسخ در قرآن( این نظر که در عصر نزول، آیات قرآن حسب مصالح و مقتضیات تغییر می‏کرده است؛ اما پس از آن این باب بسته شده است).

 در حوزه موضوع پژوهی(گردآوری متون پراکنده درباره یک موضوع و تحلیل و جمع‏بندی آنها):

1. روایات تفسیری غلات، 2. شواهد روایی و قرآنی متون عرفانی (نظیر فصوص الحکم و فتوحات مکیه)، 3. نواصب و جعلیات آنان، 4. روایات صعب مستصعب، 5. بررسی قصص قرآن در بستر نزول قرآن)به ترتیب نزول)، 6. مشرکان مکه در بستر نزول قرآن، 7. یهودیان مدینه در بستر نزول قرآن، 8. منافقان عهد رسول خدا(ص) در بستر نزول قرآن، 9. دیدگاه‏های آیت اللَّه جوادی در علوم قرآن، 10. دیدگاه‏های آیت اللَّه مصباح در علوم قرآن، 11. دیدگاه‏های دکتر سروش در علوم قرآن، 12. علوم قرآن در تفسیر الفرقان، 13. فقه الحدیث در وافی فیض، 14. فقه الحدیث در بحار الانوار، 15. غریب القرآن در تاج العروس، 16. غریب القرآن در قاموس المحیط، 17. خوارق عادات در قرآن، 18. اسباب ورود روایات، 19. تأثیرات قرآن بر علوم اسلامی، 20. جلوه‏های فرهنگی عصر نزول در آیات قرآن، 21. تلمیحات شاعران پارسی به آیات و روایات در حوزه ارتباط با خدا، 22. تفسیر محمد بن مروان سدی، 23. تفسیر عطاء بن ابی رباح.

 در حوزه متن پژوهی(ترجمه و نقد مدخل‏های مبسوط دائرة المعارف قرآنی چاپ لیدن):

1. اخلاق و قرآن، 2. قرآن در زندگی روزمره، 3. تفسیر قرآن در صدر اسلام، 3. تقسیر قرآن در عصر حاضر، 4. واژگان دخیل، 5. خوردنی و نوشیدنی، 6. شکل و ساختار قرآن، 7. جغرافیا، 8. خدا و صفاتش، 9. نحو و قرآن، 10. حدیث و قرآن، 11. تاریخ و قرآن، 12. اعجاز.

 در حوزه تحقیق کاربردی(مشکلات و مسایل اجتماعی):

1. رسم عزاداری ائمه(ع)، 2. رسم پوشش، 3. رسم سیاحت و گردش، 4. اخلاق مطبوعاتی، 5. رسم ورزش، 6. رسم تبلیغ دین، 7. رسم دعا، 8. رسم زیارت 9. فعالیت سیاسی، 10. رسم تحزّب، 11. خرافات، 12. مدگرایی. شایان ذکر است که در این حوزه لازم است گردآوری اطلاعات برای تبیین موضوع به روش میدانی و گردآوری اطلاعات به منظور ارزیانی و ارایه راه حل‏ها به شیوه کتابخانه‏ای باشد.

 در حوزه بررسی تطبیقی( شناسایی جهات اشتراک و افتراق دو چیز): 1. عبادت در قرآن و عهدین، 2. معجزه در قرآن و عهدین، 3. انفاق در قرآن و عهدین، 4. خدا در قرآن و عهدین، 5. اسرائیلیات در تفاسیر شیعه و سنی، 6. فضایل اهل بیت(ع) و صحابه، 7. مردم سالاری در قرآن و غرب، 8. خدا در قرآن و عهدین، 9. ذکر در قرآن و عهدین، 10. جوان در قرآن و حدیث و روان‏شناسی، 11. سبک قرآن و نهج البلاغه، 12. سعادت انسان از نگاه قرآن و فلسفه، 13. حجاب در قرآن و عهدین، 14. سوگند در قرآن و شعر جاهلی، 15. مبدأ و معاد در قرآن و اوستا، 16. ابلیس در قرآن و اوستا، 17. حروف مقطعه و علم الحروف، 18. دعا در قرآن و عهدین، 19. بررسی تطبیقی روایات تفسیری شیعه و سنی، 20. بررسی تطبیقی مفردات راغب و غریب القرآن سجستانی، 21. جهان در قرآن و علم، 22. بررسی تطبیقی عصمت اهل بیت(ع) و عدالت صحابه، 23. بررسی مقایسه‏ای مباحث اجتماعی المیزان و المنار، 24. مقایسه دیدگاه‏هاء فقه الحدیثی فیض و مجلسی، 25. جنگ و صلح در قرآن و عهدین، 26. کرامت در قرآن و عرفان، 27. زهد در قرآن و حدیث و تصوف، 28. قرآن و سکولاریسم، 29. گریه در آیات و روایات و روان‏شناسی، 30. معناشناسی تاریخی اسماء و صفات قرآن، 31. معناشناسی تاریخی اسماء و صفات خدا، 32. معناشناسی تاریخی الفاظ قرآن در حوزه احکام، 33. معناشناسی تاریخی الفاظ قرآن در حوزه معاد، 34. معناشناسی تاریخی الفاظ قرآن در حوزه اقتصادی، 35. معناشناسی تاریخی الفاظ قرآن در حوزه نام‏های جغرافیایی، 36. معناشناسی تاریخی الفاظ قرآن در حوزه اخلاق.

*********************************************

1. متن‏پژوهی(تحقیق بر روی متون یکپارچه)

 اینک موضوعات در خور تحقیق در حوزه یکی از انواع متن‏پژوهی‏ها یعنی ترجمه و نقد متن که عبارت از «مدخل‏های مفصل دائرة المعارف قرآنی لیدن جلد دوم» است، معرفی می‏گردد: (66) اخلاق و قرآن؛ (67) قرآن در زندگی روزمره؛ (68) تفسیر قرآن در دوره باستان و قرون وسطی؛ (69) تفسیر قرآن و در دوره معاصر؛ (70) جنگ در قرآن؛ (71) سرنوشت در قرآن؛ (72) سوره فاتحه؛ (73) تقوا در قرآن؛ (74) خوردنی‏ها و نوشیدنی‏ها در قرآن؛ (75) واژگان دخیل در قرآن؛ (76) کهانت در قرآن؛ (77) ساختار قرآن؛ (78) جبر و اختیار در قرآن؛ (79) دوستی در قرآن؛ (80) جغرافی در قرآن؛ (81) باغ در قرآن؛ (82) مرد و زن در قرآن؛ (83) خدا و صفاتش در قرآن؛ (84) خیر و شر در قرآن؛ (85) نحو و قرآن؛ (86) هدایت و ضلالت در قرآن؛ (87) دوزخ در قرآن؛ (88) بدعت در قرآن؛ (89) تاریخ و قرآن؛ مهمان‏نوازی در قرآن؛ (90) بت‏پرستی و بت‏پرستان در قرآن؛ (91) امّیّت و بی‏سوادی در قرآن؛ (92) عالمان در قرآن؛ (93) ارث و میراث در قرآن؛ (94) اعجاز در قرآن؛ (95) اسلام در قرآن.

 

 2. موضوع‏پژوهی( گردآوری آیات و روایات پراکنده درباره یک موضوع و دسته‏بندی و مرتب‏سازی و اندیشه‏ورزی بر روی آنها)

 موضوعات شایسته تحقیق در این حوزه، ذیل محورهای ذیل قرار می‏گیرد:

1 .2. گردآوری و شرح

 معناشناسی(تاریخی و توصیفی) واژگان قرآن:  (96) معناشناسی آیه؛ (97) معناشناسی ارض؛ (98) معناشناسی اسلام؛ (99) معناشناسی اللَّه؛ (100) معناشناسی امت؛ (101) معناشناسی امر؛ (102) معناشناسی ایمان؛ (103) معناشناسی بینه؛ (104) معناشناسی تقوا؛ (105) معناشناسی توکل؛ (106) معناشناسی حق؛ (107) معناشناسی حکم؛ (108) معناشناسی خیر؛ (109) معناشناسی دنیا؛ (110) معناشناسی دین؛ (111) معناشناسی ذکر؛ (112) معناشناسی ذنب؛ (113) معناشناسی ربّ؛ (114) معناشناسی رحمت؛ (115) معناشناسی رسول؛ (116) معناشناسی سبیل؛ (117) معناشناسی سماء؛ (118) معناشناسی شرک؛ (119) معناشناسی شیطان؛ (120) معناشناسی صدق؛ (121) معناشناسی صلح؛ (122) معناشناسی ضلالت؛ (123) معناشناسی ظلم؛ (124) معناشناسی عبادت؛ (125) معناشناسی عذاب؛ (126) معناشناسی علم؛ (127) معناشناسی عمل؛ (128) معناشناسی فسق؛ (129) معناشناسی فضیلت؛ (130) معناشناسی قرآن؛ (131) معناشناسی قلب؛ (132) معناشناسی قوم؛ (133) معناشناسی کتاب؛ (134) معناشناسی کذب؛ (135) معناشناسی کفر؛ (136) معناشناسی مثل؛ (137) معناشناسی مشیت؛ (138) معناشناسی مغفرت؛ (139) معناشناسی موت؛ (140) معناشناسی ناس؛ (141) معناشناسی نبی؛ (142) معناشناسی نذیر؛ (143) معناشناسی نزول؛ (144) معناشناسی نعمت؛ (145) معناشناسی نفس؛ (146) معناشناسی نور؛ (147) معناشناسی ولی؛ (148) معناشناسی هدایت؛ (149) معناشناسی یوم.

 تاریخ‏گذاری قرآن: (150) تاریخ‏گذاری قرآن سوره‏های مکی؛ (151) تاریخ‏گذاری آیات ولایت؛ (152) تاریخ‏گذاری آیات صلاة؛ (153) تاریخ‏گذاری آیه مباهله؛ (154) تاریخ‏گذاری آیه تطهیر؛ (155) تاریخ‏گذاری آیات زکات؛ (156) تاریخ‏گذاری آیات ناسخ و منسوخ

 بررسی تاریخی موضوعات در قرآن( بررسی موضوعات به ترتیب نزول): (157) بررسی ابراهیم(ع) در قرآن به ترتیب نزول؛ (158) بررسی اهل بیت(ع) در قرآن به ترتیب نزول؛ (159) بررسی پیامبر اسلام(ص) به ترتیب نزول؛ (160) بررسی خدا در قرآن به ترتیب نزول؛ (161) بررسی زن در قرآن به ترتیب نزول؛ (162) بررسی عیسی(ع) در قرآن به ترتیب نزول؛ (163) بررسی قرآن در قرآن به ترتیب نزول؛ (164) بررسی قیامت در قرآن به ترتیب نزول؛ (165) بررسی مشرکان در قرآن به ترتیب نزول؛ (166) بررسی منافقان در قرآن به ترتیب نزول؛ (167) بررسی موسی(ع) در قرآن به ترتیب نزول؛ (168) بررسی یهودیان در قرآن به ترتیب نزول.

 تاریخ علوم قرآن و حدیث(بررسی تاریخی تعریف علم و مهم‏ترین مباحث آن، معرفی تفصیلی اولین و مهم‏ترین آثار به ترتیب تاریخی، تعریف مهم‏ترین مصطلحات علم به ترتیب تاریخی، بررسی تاریخی طبقه‏بندی علم، بررسی تاریخی شاخه‏های علم): (169) تاریخ علم درایه؛ (170) تاریخ علم عدم تحریف قرآن؛ (171) تاریخ علم اسباب نزول؛ (172) تاریخ علم ناسخ و منسوخ؛ (173) تاریخ فقه الحدیث(شرح حدیث)؛ (174) تاریخ امثال قرآن؛ (175) تاریخ قصص قرآن؛ (176) تاریخ علم غریب قرآن.

 علوم قرآن در تفاسیر: (177) علوم قرآن در تفسیر المنار؛ (178) علوم قرآن در تفسیر فخر رازی؛ (179) علوم قرآن در تفسیر جواهر القرآن طنطاوی؛ (180) علوم قرآن در تفسیر محاسن التأویل؛ (181) علوم قرآن در تفسیر الفرقان.

 معرفی و احیای تفاسیر از میان رفته: (182) طاوس بن کیسان و تفسیر او؛ (183) عطاء بن ابی رباح و تفسیر او؛ (184) ابوالعالیه و تفسیر او؛ (185) محمدبن کعب قرظی و تفسیر او؛ (186) زید بن اسلم و تفسیر او؛ (187) علقمة بن قیس و تفسیر او؛ (188) مسروق و تفسیر او؛ (189) اسود بن یزید و تفسیر او؛ (190) مره همدانی و تفسیر او؛ (191) عامر شعبی و تفسیر او؛ (192) ابن جریج و تفسیر او.

 موضوعات دیگر: (193) نوآوری‏های قرآن نسبت به سایر ادیان آسمانی؛ (194) واژگان عبری در قرآن؛ (195) علوم حدیث نزد ائمه(رجال، درایه و فقه الحدیث)؛ (196) ایام اللَّه در آیات و روایات؛ (197) کرامات)کارهای خارق العاده( اولیا در قرآن؛ (198) نسخ بین الادیان در آیات و روایات؛ (199) زردشت (مجوس) در قرآن و حدیث؛ (200) بت‏پرستی در آیات و روایات؛ (201) مشترکات ادیان الهی از نگاه قرآن؛ (202) بدعت‏های دینی از نگاه قرآن؛ (203) روایات اسرائیلی در تفسیر طبری؛ (204) شواهد شعری در تفسیر طبری؛ (205) آیات ولایت در تفسیر طبری.

 2 .2. گردآوری و مقایسه

در این حوزه چند محور درخور معرفی است.

 مقایسه فقه الحدیث علما: (206) فقه الحدیث مجلسی و فیض؛ (207) مقایسه فقه الحدیث صدوق و مفید؛ (208) مقایسه رجال طوسی و نجاشی؛ (209) مقایسه رجال ابن الغضایری و کشی.

 راویان از نگاه روایاتشان( مقایسه جرح و تعدیل رجالی با مضامین روایات روایان): (210) مفضل بن عمر از نگاه روایات او؛ (211) محمد بن عیسی یقطینی از نگاه روایاتش؛ (212) ذریح محاربی از نگاه روایات او.

 تأثیرات عصری در روایات ائمه / اسباب ورود احادیث ائمه( مقایسه شرایط عصری با مضامین روایات ائمه): (213) تأثیرات عصری در روایات امام صادق(ع)؛ (214) تأثیرات عصری در روایات امام باقر(ع)؛ (215) تأثیرات عصری در روایات امام رضا(ع).

 تأثیرات عصری در تفاسیر( مقایسه شرایط عصری با مندرجات تفاسیر مفسران): (216) تأثیرات عصری در تفسیر تبیان؛ (217) تأثیرات عصری در تفسیر المنار؛ (218) تأثیرات عصری در تفسیر جواهر القرآن.

 علوم در قرآن( مقایسه علوم و آیات قرآن): (219)قرآن و حدیث و جامعه‏شناسی؛ (227) تمدن در قرآن و حدیث و جامعه‏شناسی. جغرافیا در قرآن)انسانی، جانوری، گیاهی، طبیعی)؛ (220) نجوم در قرآن؛ (221) زیست‏شناسی در قرآن؛ (222) جامعه‏شناسی در قرآن.

 قرآن و علوم: (223) جوان در قرآن و حدیث و روان‏شناسی؛ (224) بهداشت در قرآن و حدیث و پزشکی؛ (225) نظم در قرآن و حدیث و مدیریت؛ (226) هجرت در در

 مقایسه موضوعات در قرآن و عهدین: (228) آفرینش جهان در قرآن و عهدین؛ (229) اخلاق در قرآن و عهدین؛ (230) انفاق در قرآن و عهدین؛ (231) جن در قرآن و عهدین؛ (232) جهاد در قرآن و عهدین؛ (233) حکومت در قرآن و عهدین؛ (234) خدا در قرآن و عهدین؛ (235) دعا در قرآن و عهدین؛ (236) دنیا در قرآن و عهدین؛ (237) رجعت در قرآن و عهدین؛ (238) روح در قرآن و عهدین؛ (239) سعادت و شقاوت در قرآن و عهدین؛ (240) فرشتگان در قرآن و عهدین؛ (241) گناه در قرآن و عهدین؛ (242) محبت در قرآن و عهدین؛ (243) معاد در قرآن و عهدین؛ (244) نماز در قرآن و عهدین؛ (245) تأویل متشابهات در اسلام و یهود و مسیحیت.

 3 .2. گردآوری و نقد: (246) نقد روایات صعب مستصعب؛ (247) نقد روایات خواص القرآن؛ (248) نقد روایات فضایل القرآن؛ (249) نقد روایات فضائل ائمه؛ (250) نقد التفسیر الحدیث دروزه.

 3. تحقیقات کاربردی( بررسی موضوعات روز جامعه به روش میدانی نظیر پرسشنامه و مصاحبه و تطبیق نتایج تحقیق با آیات و روایات)

 (251) بررسی اخلاق شهروندی با تکیه بر آیات و روایات؛ (252) بررسی اوقات فراغت با تکیه بر آیات و روایات؛ (253) بررسی استبداد با تکیه بر آیات و روایات؛ (254) بررسی نوگرایی با تکیه بر آیات و روایات؛ (255) بررسی سرگرمی با تکیه بر آیات و روایات.

 4. مسئله‏پژوهی(پاسخ به سئوالات پاسخ نیافته یا پاسخ منقح نیافته)

 (256) بلاغت قرآن و نیاز قرآن به تفسیر؛ (257) اهمیت علم ناسخ و منسوخ و قلّت موارد نسخ در قرآن؛ (258) عرفی بودن زبان قرآن و اعجاز علمی قرآن؛ (259) قرائت‏های گوناگون(فهم‏های گوناگون) از قرآن؛ (260) تاریخی بودن قرآن و جاودانگی آن.


 
   نویسنده:   جعفر نکونام

نظرهای شما ( )

 (یکشنبه 85 آذر 19 ساعت 10:16 عصر)

 

 

نمایش تصویر در وضیعت عادی

صفحه اول | ایمیل |   RSS 

شمار بازدیدها

 

امروز: 371 بازدید
دیروز:
700 بازدید
کل بازدیدها:
2272480 بازدید

 

جستجوی مطالب در وبلاگ



در کل اینترنت
در این وبلاگ

 

عضویت در گروه قرآن دانشجو

نشانی پست الکترونیک

معرفی گروه قرآن دانشجو

توجه: چنانچه از این طریق نتوانستید، عضو شوید، تقاضای عضویت خود را از طریق ایمیل یا قسمت نظرهای شما در وبلاگ به مدیر گروه اطلاع دهید تا به عضویت شما اقدام شود.

 

شناسنامه

 

دسته بندی مطالب

 

کــتــاب هــا